ધારો કે તમે કોઈ બેંક પાસેથી લોન લો છો, સુરક્ષા તરીકે મિલકતના કાગળો સબમિટ કરો છો, અને પછી ધીમે ધીમે પૈસા ચૂકવો પણ છો. પરંતુ જો આ દરમિયાન બેંક તમારા મિલકતના કાગળો ગુમાવી દે તો શું? બોમ્બે હાઈકોર્ટે આવા જ એક કેસમાં મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. આ કેસ સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા વિરુદ્ધ ‘ઈન વોગ ક્રિએશન્સ’ નામની પેઢીનો છે. તેના ચુકાદામાં, બોમ્બે હાઈકોર્ટે SBIને આદેશ આપ્યો હતો કે અસરગ્રસ્ત પેઢીને તેના મૂળ દસ્તાવેજો પુનઃપ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી દરરોજ રૂ. 5000 વળતર ચૂકવે.
મીડિયા સૂત્રના અહેવાલ મુજબ, ‘ઈન વોગ ક્રિએશન્સ’ નામની પેઢીએ 1979માં SBIની દાદર કોમર્શિયલ શાખા પાસેથી લોન લીધી હતી. લોન મેળવવા માટે, પેઢીએ પ્રભાદેવી, મુંબઈમાં બે કોમર્શિયલ યુનિટ અને પનવેલમાં એક પ્લોટ માટે મૂળ લીઝ ડીડ, શેર સર્ટિફિકેટ અને કરાર બેંકની પાસે ગીરવે મૂક્યા હતા.
28 ઓગસ્ટ, 2023ના રોજ પેઢીએ લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી કરી, ત્યારપછી SBI એ તેમને ‘નો ડ્યુઝ સર્ટિફિકેટ’ આપ્યું. જોકે, બેંકે તેમના મૂળ માલિકીના દસ્તાવેજો પરત કર્યા નહીં. જ્યારે પેઢીએ મિલકત વેચવાની તૈયારી કરી, ત્યારે તેઓએ બેંક પાસેથી દસ્તાવેજોની માંગણી કરી. SBIએ સ્વીકાર્યું કે તેમનાથી મૂળ દસ્તાવેજો ખોવાઈ ગયા હતા. બેંકે દલીલ કરી હતી કે લોન 2003માં ચૂકવાઈ ગઈ હતી, પરંતુ પેઢીએ 15 વર્ષ પછી દસ્તાવેજોની માંગણી કરી હતી, અને તે દરમિયાન શાખા પણ સ્થળાંતરિત થઈ ગઈ હતી.
ઇન વોગ ક્રિએશન્સે સૌપ્રથમ આ બાબતે બેંકિંગ લોકપાલનો સંપર્ક કર્યો. લોકપાલે સ્ટેટ બેંકને કંપનીને વળતર તરીકે રૂ. 1 લાખ ચૂકવવાની સલાહ આપી. બેંકે આ રકમ પેઢીના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરી. જોકે, પેઢીએ આ રકમ અપૂરતી હોવાનો દાવો કરીને હાઇકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો. પેઢીએ દલીલ કરી હતી કે મૂળ દસ્તાવેજોના અભાવે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ચૂકવવામાં અને માલિકી સાબિત કરવામાં મુશ્કેલીઓ આવી રહી છે, જેના કારણે તેઓ મિલકત વેચી શકતા નથી.
બોમ્બે હાઇકોર્ટના કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ રવિન્દ્ર V. ઘુગે અને ન્યાયાધીશ ગૌતમ A. અંખાડની બેન્ચે કેસની સુનાવણી કરી. SBIની અરજી ફગાવી દેતા, બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, લોન ચૂકવ્યા પછી બેંકને કોઈના દસ્તાવેજો રાખવાનો અધિકાર નથી. શાખામાં ફેરફાર અથવા સ્ટાફ ટ્રાન્સફર એ બેંકની આંતરિક બાબત છે, અને ગ્રાહકને તેના પરિણામો ભોગવવા પડશે નહીં. હાઇકોર્ટે 13 સપ્ટેમ્બર, 2023ના રોજ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના પરિપત્રનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે લોન ચૂકવ્યાના 30 દિવસની અંદર દસ્તાવેજો પરત કરવામાં નિષ્ફળ રહેવા બદલ બેંકોએ દરરોજ રૂ. 5,000નો દંડ ચૂકવવાનો હોય છે.
દરરોજ રૂ. 5,000 વળતર: હાઇકોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે જ્યાં સુધી બેંક બધી પ્રમાણિત નકલો, સોગંદનામા અને વળતર બોન્ડ તૈયાર કરીને સોંપે નહીં ત્યાં સુધી SBI કંપનીને વળતર તરીકે દરરોજ રૂ. 5,000 ચૂકવશે. વળતર રકમ ચૂકવવાની તારીખ 1 ડિસેમ્બર, 2023થી હશે.
અગાઉ ચૂકવેલા પૈસાનું એડજસ્ટમેન્ટ: લોકપાલના આદેશ પર બેંક દ્વારા પેઢીના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરાયેલા 1 લાખ રૂપિયા વળતર રકમમાં સમાયોજિત કરવામાં આવશે.
12 અઠવાડિયાનો સમય આપવામાં આવ્યો: હાઈકોર્ટે SBIને આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા અને 12 અઠવાડિયાની અંદર બધા દસ્તાવેજો ફરીથી તૈયાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.