જુલાઈમાં દિલ્હીના જંતર મંતર ખાતે શરૂ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શન પછી ઓલ ઈન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA)ના પ્રમુખ નેહા બોરા જાણીતા બન્યા.
કોકરોચ જનતા પાર્ટીના સ્થાપક અભિજીત દીપકે પણ આ વિરોધ પ્રદર્શન પછી રાષ્ટ્રીય સ્તરે ધ્યાન ખેંચ્યું. બંને યુવા નેતાઓ છે, પરંતુ તેમના સંગઠનો અલગ છે. બંને ઘણી વખત અલગ અલગ વિરોધ પ્રદર્શન કરી ચુક્યા છે.
પરિણામે, સોશિયલ મીડિયા પર ઘણા લોકો તેમની સરખામણી કરવાનું શરૂ કરે છે કે કોણ વધુ પરિપક્વ છે. શનિવારે, કંઇક આવી જ પોસ્ટ્સ સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરવામાં આવી હતી, અને નેહાએ, દીપકેએ સાથે મળીને, આ પોસ્ટ્સ પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી હતી.
અમોક નામના એક એક્સ(X) વપરાશકર્તાએ નેહા બોરાનો ફોટો પોસ્ટ કર્યો અને લખ્યું, ‘પરિપક્વતા ત્યારે થાય છે જ્યારે તમને ખ્યાલ આવે કે નેહા બોરા અભિજીત દીપકે કરતાં વધુ પ્રતિભાશાળી છે. તે એક સાચી Gen-Z આઇકોન છે અને તેમાં અદ્ભુત સ્વેગ છે.’ આ પોસ્ટને રીપોસ્ટ કરીને અભિજીતે લખ્યું, ‘I Agree.’
આ પોસ્ટના થોડા સમય પછી, નેહાએ X પર લખ્યું, ‘તુલના નહીં, એકતા. અમે તેની સામે સાથે મળીને લડીએ છીએ.’ જવાબમાં અભિજીતે લખ્યું, ‘ઇન્કિલાબ ઝિંદાબાદ.’
પરંતુ ઘણા લોકો એવા છે જે બંનેને સાથે જુએ છે. અર્થશાસ્ત્રી જયતિ ઘોષે X પર લખ્યું, ‘ભારતના ભવિષ્ય માટેની આપણી આશાઓ નેહા બોરા અને અભિજીત દીપકે જેવા નિર્ભય અને પ્રતિબદ્ધ યુવાનો પર ટકેલી છે.’
કલ્ચરલ ઇવેન્ટ્સ
CJPના સહ-સંયોજક આશુતોષ રંકાએ એક પોસ્ટમાં લખ્યું કે સ્વ-ઘોષિત ઉદારવાદીઓ અભિજીતને સાઈડ પર કરવામાં વ્યસ્ત છે.
તેમણે X પર એક પોસ્ટમાં લખ્યું, ‘સ્વ-ઘોષિત ઉદારવાદી ઇકોસિસ્ટમ અભિજીત દીપકેની ટીકા કરવામાં સક્રિય થઈ ગયા છે. તે એ વાતથી પણ નારાજ છે કે લાંબા સમય પછી, તે લાખો ભારતીયોની કલ્પના અને ધ્યાન ખેંચવામાં સફળ રહ્યો છે. મજાની વાત એ છે કે આ સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમ ફક્ત ટ્વિટર પર જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે, છતાં કોઈક રીતે તેને લાગે છે કે લોકશાહીનું રક્ષણ કરવાની જવાબદારી ફક્ત તેની પાસે છે.’
આશુતોષની પોસ્ટને ફરીથી પોસ્ટ કરતા, CJP નેતા સૌરભ દાસે લખ્યું, ‘આ એક મોટી સમસ્યા છે. એક ચોક્કસ વર્ગ, ફક્ત BJP જ નહીં, પરંતુ અન્ય પક્ષો પણ માને છે કે ભારત અને બંધારણને બચાવવાની તેમની એકમાત્ર જવાબદારી છે. તેઓ પોતાને ઉદારવાદી અને બંધારણના સ્વ-ઘોષિત રક્ષક માને છે.’
‘આ એક ખૂબ જ કડવી ઇકોસિસ્ટમ છે, જે ક્યારેક BJPના ઇકોસિસ્ટમ કરતાં પણ વધુ આક્રમક દેખાય છે. તેમણે સમજવું જોઈએ કે આવી યુક્તિઓ દ્વારા લોકોને વિભાજીત કરીને તેઓ પોતાનો પ્રભાવ જાળવી શકતા નથી. છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં તેમની મોટી નિષ્ફળતાઓએ આપણને એવી પરિસ્થિતિ તરફ દોરી ગયા છે જ્યાં યુવાનોને હવે રસ્તો બતાવવો પડી રહ્યો છે. તેથી, તેમણે આપણા વિશે ચૂપ રહેવું જોઈએ અને યુવાનોને કેવી રીતે ટેકો આપવો તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. આ પુરી રીતે સમજદાર લોકો નથી.’
અભિજીત દીપકે એક યુવાન દલિત વ્યક્તિ છે, જે પ્રતિકૂળ વાતાવરણમાંથી ઉભરી આવ્યો અને પોતાના સરળ વ્યવહારથી લોકો સાથે જોડાવામાં સફળ રહ્યો.
અભિજીત દીપકેએ આ વર્ષના મે મહિનામાં ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ શરૂ કરી હતી.
આ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંત દ્વારા દેશના કેટલાક ‘રાષ્ટ્રવિરોધી’ પક્ષો પર કરાયેલી ટિપ્પણીના વ્યંગાત્મક પ્રતિભાવ તરીકે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે બેરોજગાર યુવાનોને ‘કોકરોચ’ કહ્યા હતા.
જોકે, CJIએ પાછળથી સ્પષ્ટતા કરી કે તેમની ટિપ્પણી ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી.
વિદ્યાર્થીઓમાં ઓળખ મેળવતા પહેલા, દીપક ડિજિટલ રાજકીય સંદેશાવ્યવહાર, એક પ્રકારનું સકારાત્મક વાતાવરણ અને ઓનલાઈન ઝુંબેશ વ્યૂહરચના પરના તેમના કાર્ય માટે જાણીતા હતા.
તેમણે પુણેમાંથી પત્રકારત્વમાં સ્નાતકની ડિગ્રી અને બોસ્ટન યુનિવર્સિટીમાંથી પબ્લિક રિલેશનમાં બે વર્ષની માસ્ટર ડિગ્રી મેળવી હતી.
વિદ્યાર્થીઓના સમર્થનમાં ઓનલાઈન અવાજ ઉઠાવ્યાના ઘણા દિવસો પછી, દીપક આ વર્ષે જૂનમાં ભારત પાછો ફર્યો અને જંતર મંતર ખાતે CJPના પ્રથમ વિરોધ પ્રદર્શનનું નેતૃત્વ કર્યું.
અન્ય શહેરોમાં પણ આ જ પ્રકારના વિરોધ પ્રદર્શન થયા. ત્યારપછી CJPએ જંતર મંતર પર એક વિશાળ વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ કર્યું. દિલ્હીમાં, NEET-UG પેપર લીક અને અન્ય પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિઓ માટે જવાબદારીની માંગણી.
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને શિક્ષણ મંત્રી પદેથી રાજીનામું આપવાની જાહેરાત કર્યા પછી, દીપકે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર લખ્યું, ‘હું હવે થોડી વાર માટે ઊંઘ લેવા જઈ રહ્યો છું. હું તમને બધાને થોડી વાર પછી મળીશ.’
નેહા બોરા જંતર-મંતર વિરોધનો બીજો એક મુખ્ય અવાજ હતો. તેણે કહ્યું કે દીપક નમ્ર હતો, સૂચનો લેવા માટે તૈયાર રહેતો હતો, અને વિરોધીઓને તેમની જેમ જ આ સંઘર્ષમાં વિદ્યાર્થી અને સાથીદાર જેવો અનુભવ કરાવતો હતો.
જો કે, દીપકે કહે છે કે કોકરોચ જનતા પાર્ટી એક રાજકીય દબાણ જૂથ તરીકે કાર્ય કરવાનું ચાલુ રાખશે અને વિવિધ હિસ્સેદારો સાથે તેના એજન્ડા પર ચર્ચા કરશે. તેઓએ સસ્તું શિક્ષણ, ખાનગી શાળાની ફી પર મર્યાદા અને સરકારી શાળાઓમાં સુવિધાઓમાં સુધારો કરવાની હિમાયત કરી છે.
જંતર-મંતર ખાતે અનિશ્ચિત સમયના ઉપવાસમાં સોનમ વાંગચુક એકલા નહોતા. ઓલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA)ના 3 વિદ્યાર્થીઓ પણ તેમની સાથે હતા. તેમાં નેહા બોરા, મનીષ કુમાર અને અમીન અમિતોજનો સમાવેશ થાય છે. વાંગચુકના ઉપવાસ પહેલાં તેમનો ઉપવાસ સમાપ્ત થયો હતો.
નેહા બોરા JNUમાં PhD સંશોધક છે. જંતર-મંતર પરના વિરોધ પ્રદર્શન અંગે, નેહાએ ફ્રન્ટલાઈન સાથેની એક મુલાકાતમાં કહ્યું, ‘જંતર-મંતર પર પણ મોટી સંખ્યામાં જે પોસ્ટરો લગાવવામાં આવ્યા હતા તેમાં લખ્યું હતું, ‘તમે ગોડસેમાં માનો છો, અમે ભગતસિંહમાં માનીએ છીએ. આ તમારા અને મારા વચ્ચેનો મૂળભૂત તફાવત છે, અને તેથી જ તમારે જવું જોઈએ. લોકો સતત કહેતા હતા કે જે લોકો ગોડસેમાં માને છે તેઓ આ દેશ પર રાજ નહીં કરે.’
‘તેમાં RSSના એવા વારસાની ચર્ચા કરી રહ્યું હતું, જે તેના પર લોકો સાથે દગો કરવાનો આરોપ લગાવે છે. તે કહી રહ્યું હતું કે તેઓ ગોડસેના પક્ષમાં છે અને અમે ભગતસિંહના પક્ષમાં છીએ. તેમાં એ વાત પર ચર્ચા થઇ રહી હતી કે, કેવી રીતે તેમની વિભાજનકારી રાજનીતિએ દેશને એવી પરિસ્થિતિમાં લઈ જઈ દીધો છે જ્યાં પેપર લીક હવે મોટી વાત નથી, પરંતુ હિન્દુ-મુસ્લિમની કોઈ પણ વાત લોકોનું તરત જ ધ્યાન ખેંચી લે છે. લોકો સતત આ મુદ્દાઓ વિશે વાત કરી રહ્યા હતા.’
નેહાએ કહ્યું, ‘મને લાગે છે કે આ વિરોધ પ્રદર્શનોએ બતાવ્યું કે દેશના યુવાનો હવે વર્તમાન સરકાર પાસેથી શું ઇચ્છતા નથી. મને લાગે છે કે આ આંદોલને જે આપ્યું, તેણે આપણને બધાને જે પાઠ શીખવ્યો, તે એ વિચારથી આગળ વધ્યું કે ફાસીવાદીઓને પણ જવાબદાર ઠેરવી શકાય છે. એટલા માટે, જ્યારે હું ભૂખ હડતાળ પરથી પછી ફરી અને માઈક પર બોલી રહી હતી, ત્યારે મેં આ જ કહ્યું, યુવાનોએ આ ભાવના યાદ રાખવી જોઈએ, આપણે અત્યારે જે અનુભવી રહ્યા છીએ તે એકબીજા માટે લડવાની ભાવના છે, એકબીજા સામે નહીં. છેલ્લા 12 વર્ષોમાં આપણે આ જ શીખ્યા છીએ.’